Talent te over
(Financieele Dagblad oktober 2007, GWEN VAN LOON)

Multitalenten combineren een professionele loopbaan met een passie en allebei op hoog niveau. 'Van enkel werken zou ik geestelijk verarmen en met pianospelen mijn geld verdienen zou te veel stress opleveren'

Sacha de Boer (40), presentator bij het NOS Journaal, had op de middelbare school veel interesse voor fotografie en paardrijden. 'Ik reed heel fanatiek pony, trainde doordeweeks vijf keer en reed in het weekeinde wedstrijden. Maar op mijn zestiende was ik daar opeens helemaal klaar mee toen ik tiende werd op het Nederlands Nationaal Kampioenschap. Onvoldoende talent.'

Toen kwam ze erachter dat de havo helemaal niet zo ingewikkeld was. Ze stroomde door naar het vwo, nadat ze op de Rietveld Academie te horen had gekregen dat ze beter nog een jaartje kon 'rondhuppen'. 'Of die afwijzing ertoe heeft geleid dat ik van de fotografie niet mijn vak heb gemaakt, weet ik niet. Ik zou graag nog eens een goed gesprek hebben met de Sacha uit die tijd.'

De Boer is een voorbeeld van een multitalent; iemand die meerdere gaven op een hoog niveau weet te combineren. Volgens mental coach Sabine Overtoom van Mental Business delen meervoudig getalenteerden een aantal eigenschappen: 'Ze hebben veel energie, kunnen goed prioriteiten aanbrengen en springen efficiënt met hun tijd om.' Uit ervaring weet Overtoom dat de meeste multitalenten bètaminded zijn. 'Dat maakt dat ze niet altijd even makkelijk communiceren over hun gevoelens. Hun oplossingsvaardigheid, ook op het creatieve vlak, is echter wel groot. Ook zijn ze in aanleg ambitieus, perfectionistisch en kunnen ze goed relativeren. Multitalenten zijn altijd op zoek naar de perfecte schoonheid in alles wat ze ondernemen.'

De Boer koos na het vwo voor een studie communicatiewetenschappen, maar verdiende tijdens haar studie geld met haar passie fotografie. 'Veel lucratiever dan een baantje in de kroeg. Aanvankelijk portretteerde ik vriendinnen, maar dat breidde zich als een olievlek uit naar wildvreemden. Later fotografeerde ik ook voor castingbureau Moeder Anne.'

Tijdens haar studie maakte De Boer een documentaire en ontdekte zo de lol van bewegend beeld. Via een vriendinnetje kon ze aan de slag bij RTL Nieuws. 'Ik had er plezier in te bedenken wat ik wilde weten en dan een "quote" te halen.' Snel daarna werd ze redacteur en verslaggever voor de toen net begonnen Amsterdamse televisiezender AT 5. 'Omdat het afronden van mijn studie erbij in dreigde te schieten, heb ik na een halfjaar opgezegd. Drie dagen later stortte er een vliegtuig neer op de Bijlmermeer: de definitieve doorbraak van AT5. Toch had ik geen spijt dat ik was weggegaan. Die studie moest immers ook af.'

Eenmaal afgestudeerd, bleken er nauwelijks banen in de journalistiek te zijn. Via omzwervingen kreeg De Boer toch haar doorbraak in de journalistiek. Niet als verslaggever maar als presentator. Eerst bij AT5, daarna bij Veronica Nieuwslijn - dat ze presenteerde met haar latere echtgenoot Rick Nieman. Als dat programma verdwijnt, komt ze bij Studio NOS en het NOS Journaal terecht. 'Het fotograferen was een tijd helemaal ondergesneeuwd. Maar toen ik in 2003 vaste presentator werd van het achtuurjournaal en week-op-week-af ging werken, zocht ik mijn camera weer op.'

Sindsdien pakt Sacha ook het fotograferen professioneel aan. Ze heeft een eigen fotostudio, is freelancefotograaf voor het ANP, vijf foto's van haar zijn vereeuwigd als ansichtkaart, ze exposeert en legt de laatste hand aan een fotoboek. Een volgend project staat op stapel. 'Ik kom alleen aan creatieve dingen toe als ik rust en ruimte heb en niet voortdurend lijstjes hoef af te werken. Ik denk dat dat voor iedereen geldt.'

Esther Jansma (49) herkent dat in elk geval. De dendrochronologe (boomtijdkundige), senior onderzoeker paleo-ecologie bij de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) en sinds kort bijzonder hoogleraar is aan de Universiteit van Utrecht bij de faculteit Geowetenschappen is daarnaast dichter. Ze schrijft haar gedichten alleen in het weekeinde of 's avonds als haar kinderen spelen of in bed liggen. 'Als je tien gedichten per jaar schrijft, kun je toch eens in de vier à vijf jaar een bundel uitbrengen.'

Keuzestress
'Ik kom uit een beeldhouwersgezin, daar was het vanzelfsprekend dat je naar buiten kwam met je werk. Ik kwam laatst een uitnodiging tegen van een tentoonstelling die ik vijfentwintig jaar geleden zou openen, waarop ik stond aangekondigd als "aankomend dichter". Ik heb dus nooit getwijfeld dat ik ook professioneel dichter zou worden.'

Zich alleen maar richten op het kunstenaarschap was niets voor Jansma. 'Het heeft een hoog gehalte aan navelstaarderij om alleen met taal en gedachten bezig te zijn. En heel praktisch: je kunt er vaak niet van leven. Thuis werd alles opgeofferd aan de kunst: er was geen geld en weinig aandacht. Daarom besloot ik dat ik met twee benen in de maatschappij wilde staan.'

'Dat voorbeeld wil ik mijn kinderen graag geven, naast mijn gedrevenheid voor mooie dingen. Mijn wetenschappelijke ontdekkingen zijn ook niet weg. Daardoor kunnen we veel exacter vaststellen hoe oud iets is, zoals de Romeinse schepen die in Nederland zijn gebouwd. Wat ik mijn kinderen verder wil bijbrengen, is dat de wereld maakbaar is als je je best doet. En mocht het toch tegenzitten - dat gebeurt onherroepelijk - dat ze pech dan in geluk veranderen.'

Esther Jansma bracht inmiddels zeven bundels uit, ze won onder meer de VSB Poëzieprijs (1999) en in 2005 kreeg ze voor haar oeuvre de A. Roland Holstpenning. Kiezen tussen haar twee talenten heeft Jansma nooit gedaan. Net zomin als haar man Wiljan van den Akker, decaan van de faculteit Geesteswetenschappen aan de Universiteit van Utrecht. 'Hij is ook een duizendpoot.'

Volgens mental coach Overtoom van Mental Business trekken multitalenten vaak gelijkgestemden aan. 'Meervoudig getalenteerden kunnen vastlopen als hun partner of anderen in hun omgeving gaan morren. Is de partner ook zo begaafd, dan hoef je niet uit te leggen waarom je zo veel tegelijk aanpakt.' Niet-begrijpende partners kunnen de multitalenten dwingen te kiezen tussen hun verschillende talenten. Dan lijden ze aan 'keuzestress'. Het vastlopen gebeurt ook als iemand zijn talenten gebruikt om iets anders te camoufleren of te vergeten, zoals een traumatische ervaring uit zijn jeugd. Die persoon strandt als er ruimte komt voor reflectie.' Multitalenten beschikken vaak ook over een onafhankelijke geest, aldus Overtoom: 'Als het erop aankomt, hebben ze genoeg aan zichzelf.' (..)


Mental Business